Home Tin tức Tin nghiệp vụ Xây dựng thư viện hạt nhân - Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các thư viện Việt Nam
Một vài hình ảnh về thư viện Tạ Quang Bửu

Xây dựng thư viện hạt nhân - Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các thư viện Việt Nam

Chỉ mục bài viết
Xây dựng thư viện hạt nhân - Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các thư viện Việt Nam
Trang 2
Trang 3
Trang 4
Tất cả các trang

NCS. Nguyễn Văn Thiên

Phó Trưởng khoa Thư viện Thông tin (Phụ trách khoa)

Trường Đại học Văn hóa Hà Nội

Tóm tắt:

Thư viện là một bộ phận hợp thành trường đại học, là nhân tố không thể thiếu trong quá trình đào tạo và nâng cao chất lượng đào tạo của các trường đại học. Trong nhiều năm qua được sự quan tâm đầu tư của Đảng và Nhà nước, diện mạo và hoạt động của thư viện các trường đại học tại Việt Nam đã có rất nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, bên cạnh đó Thư viện các trường đại học đang phải đối diện với nhiều rất nhiều khó khăn thách thức: Nguồn lực thông tin còn nghèo nàn; qui trình và nghiệp vụ quản lý chưa được thống nhất và chuẩn hóa; sự phối hợp liên kết, liên thông giữa các thư viện còn yếu. Trong bối cảnh đó giải pháp xây dựng các thư viện đại học hạt nhân tại Việt Nam là một xu thế tất yếu nhằm tạo nên sự liên kết hợp tác giữa các thư viện trong hệ thống khắc phục được sự hạn chế của mỗi thư viện và phát huy sức mạnh tổng thể trong sự thống nhất tập trung.

Đặt vấn đề

Trong hai mươi năm trở lại đây theo xu thế chung của giáo dục đại học thế giới, không những quy mô đào tạo của các trường đại học Việt Nam được mở rộng, mà số lượng các trường đại học mới mở cũng tăng lên không ngừng. Tính đến tháng 01/2011 cả nước có 414 trường đại học, cao đẳng; dự kiến đến năm 2020 cả nước có 580 trường trường đại học, cao đẳng (bao gồm 266 trường đại học, 314 trường cao đẳng), đáp ứng đào tạo 3,91 triệu sinh viên với quy mô 450 sinh viên/01 vạn dân (Theo báo cáo quy hoạch mạng lưới các trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2011 – 2015 trong hội nghị giao ban trực tuyến quy hoạch mạng lưới các trường đại học, cao đẳng, dạy nghề của chính phủ ngày 07/06/2011). Số trường này hình thành theo các loại: Các Đại học quốc gia, Đại học vùng, Đại học khu vực, Đại học trọng điểm, Đại học chuyên ngành và các trường Cao đẳng Trung ương, địa phương. Sự phát triển về quy mô của giáo dục đại học đã góp phần quan trọng vào công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước và đáp ứng nhu cầu học tập của nhân dân.

Thư viện là một bộ phận hợp thành trường đại học, là nhân tố không thể thiếu trong quá trình đào tạo và nâng cao chất lượng đào tạo. Với tư cách là nơi cung cấp tài liệu đầy đủ, chính xác và nhanh chóng, thư viện đại học luôn đóng vai trò là “ giảng đường thứ hai” và là “ người thầy thứ hai ” của đông đảo sinh viên. Trong nhiều năm qua được sự quan tâm của nhà nước thư viện các trường đại học đã có rất nhiều chuyển biến, minh chứng là nhiều dự án lớn đã được đầu tư, triển khai với sự ra đời của các thư viện, trung tâm thông tin, trung tâm học liệu hiện đại trên khắp mọi miền đất nước. Hoạt động của các thư viện này đã mang lại những đóng góp rất đáng ghi nhận trong sự nghiệp giáo dục đào tạo, nâng cao trình độ dân trí và công cuộc phát triển đất nước.

Thư viện các trường đại học Việt Nam hiện nay

Cùng với chủ trương đổi mới kinh tế đất nước, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách và quan tâm chỉ đạo, đầu tư cả vật chất và con người để phát triển hệ thống các Thư viện các trường Đại học và cao đẳng. Thực tế cho thấy, đã có nhiều thư viện, Trung tâm Thông tin - Thư viện (TT-TV) của các trường đại học, cao đẳng đã được đầu tư xây mới, cải tạo, nâng cấp ở mức độ qui mô khác nhau và bằng nhiều nguồn kinh phí khác nhau. Dự án xây dựng thư viện điện tử Đại học Bách khoa Hà Nội với toà nhà 10 tầng với các trang thiết bị hiện đại, tổng kinh phí đầu tư gần 200 tỷ đồng. Trung tâm học liệu Cần thơ thuộc đại học Cần Thơ tổng kinh phí đầu tư gần 10 triệu đô la… Bên cạnh đó còn có rất nhiều các thư viện đại học và các trung tâm học liệu khác được xây dựng như: Trung tâm học liệu Thái Nguyên, Trung tâm học liệu Huế, Trung tâm học liệu Đà Nẵng.... Nhiều thư viện đại học đã được trang bị các thiết bị hiện đại, nhất là thiết bị về công nghệ thông tin để thực hiện mục tiêu tin học hoá, tự động hoá các khâu nghiệp vụ, xây dựng Thư viện điện tử, phát triển hệ thống mạng thông tin. Những công nghệ mới tiên tiến trên thế giới cũng đã được một số thư viện đại học Việt Nam đưa vào áp dụng trong viện quản lý bạn đọc, tài liệu và các hoạt động khác.Ví dụ: Công nghệ nhận dạng đối tượng bằng sóng vô tuyến - RFID (Radio Frequency Identification). Các phần mềm quản lý thư viện hiện đại như phần mền thư viện tích hợp, phần mềm thư viện số, phần mềm cổng thông tin điện tử... được cung cấp bởi các công ty, tập đoàn trong nước và quốc tế đã được nhiều các thư viện đại học Việt Nam lựa chọn và đưa vào sử dụng như một cộng cụ hữu hiệu trong việc chuyển đổi phương thức quản lý và phục vụ từ thư viện truyền thống sang thư viện hiện đại. Việc đầu tư phát triển nguồn lực thông tin đặc biệt là các nguồn tin điện tử như sách, tạp chí, các cơ sở dữ liệu điện tử, xây dựng thư viện số được nhiều thư viện đại học quan tâm đầu tư ở những qui mô khác nhau. Các cơ sở dữ liệu sách điện tử, tạp chí điện tử trực tuyến có nội dung bao quát nhiều lĩnh vực khoa học do các nhà xuất bản, tập đoàn cung cấp thông tin có thương hiệu trên thế giới như: EBSCO, Blackwells, Science Direct, Springer ... đã được bổ sung vào nguồn lực thông tin của các thư viện đại học, trung tâm thông tin lớn tại Việt Nam.

Tất cả những sự đầu tư đó và việc đổi mới công nghệ trong công tác thư viện thông tin đã bước đầu mang lại những kết quả khả quan. Dấu ấn ghi nhận đầu tiên là diện mạo các thư viện đại học đã thay đổi một cách rõ rệt. Các dịch vụ thư viện được cải thiện mang tính mở, thân thiện, tiện ích tạo nên sự thu hút đông đảo bạn đọc đến sử dụng thư viện. Điều này làm tăng hiệu quả hoạt động của các thư viện đại học. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, trong bối cảnh hiện nay các thư viện đại học đang phải đối mặt với khá nhiều khó khăn thách thức. Tại Hội nghị thư viện các trường đại học cao đẳng lần thứ nhất do Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tại Thành phố Đà Nẵng (10/2008) đã nhận định: "Thư viện các trường đại học đang phải đối diện với nhiều cơ hội và thách thức trong quá trình hội nhập, những khó khăn tập trung vào: Nguồn lực thông tin còn nghèo nàn cần được tăng cường; qui trình và nghiệp vụ quản lý chưa được thống nhất và chuẩn hóa; Bên cạnh đó sự phối hợp liên kết, liên thông giữa các thư viện còn yếu nên chưa tạo ra được một sức mạnh tập trung"..

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những khó khăn các thư viện đại học đang phải đối mặt như sự hạn chế về nguồn kinh phí đựơc đầu tư, sự phát triển không đồng đều giữa các thư viện trong hệ thống,... Tuy nhiên một nguyên nhân rất lớn cần đề cập đó là sự liên kết, hợp tác chia sẻ giữa các trong hệ thống thư viện đại học Việt Nam hiện nay còn rất yếu. Tại các quốc gia trên thế giới để tăng cường khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin của bạn đọc và phát huy sức mạnh tổng thể trong sự thống nhất việc hợp tác liên kết giữa các thư viện được xem như là một giải pháp hữu hiệu. Việc hình thành các liên hợp (Consortium) thư viện với nhiều hình thức hợp tác đa dạng đã giúp cho các thư viện ( cả ở những nước phát triển) khắc phục được những khó khăn và phát huy được sức mạnh trong sự thống nhất.