Xây dựng Subject guides trong thư viện đại học ở Việt Nam

Đặt vấn đề

Định dạng xuất bản thông tin ngày nay đã và đang trở nên đa dạng bao gồm: Giấy và nhiều định dạng tài liệu điện tử khác nhau. Cách thức xuất bản và phát hành thông tin cũng phát triển theo các chu trình thương mại và truy cập mở đi kèm với các giấy phép mở. Thông tin tăng lên theo cấp số nhân và nằm rải rác ở khắp nơi trên thế giới [3]. Điều này, đặt ra nhiều thách thức hơn cho người dùng tin (NDT), đặc biệt trong việc tìm kiếm thông tin. Trong tình hình đó, các sản phẩm thông tin mới như subject guides (danh mục các nguồn thông tin theo chủ đề) nhằm tiết kiệm thời gian và công sức cho NDT là giải pháp cần thiết. Điều này giải thích vì sao ngày nay, subject guides đã trở nên phổ biến hầu hết trên thế giới. Tuy nhiên, ở Việt Nam, subject guides chỉ mới bắt đầu hình thành ở một vài thư viện đại học.

1. Khái niệm subject guides

Năm 1973, tại Học viện MIT (Hoa Kỳ), subject guides đã được đề cập lần đầu tiên bởi nhóm tác giả Stevens, Canfield, và Gardner (1973) dưới tên gọi là library pathfinder. Sản phẩm này ra đời với ý nghĩa như là “một bản đồ các nguồn tài nguyên thông tin của thư viện, là một bộ định vị thông tin về một chủ đề cụ thể nhằm đáp ứng nhu cầu tìm kiếm tài liệu của người dùng” [9]. Subject guides thường được biên soạn bởi người làm thư viện có trình độ chuyên môn cao nhất thư viện, được in ra dưới dạng các tờ rơi, tờ phích, tờ bướm… và được đặt trên các kệ bên trong thư viện, nơi NDT có thể dễ dàng nhìn thấy và sử dụng. Nội dung subject guides tập hợp các chỉ dẫn cần thiết cho NDT trong giai đoạn bắt đầu tìm kiếm các tài liệu về một lĩnh vực mới.

Ngày nay, subject guides là sản phẩm thông tin phổ biến ở hầu hết các thư viện đại học trên thế giới. Tuỳ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ, đặc thù về nguồn tài nguyên cũng như nhu cầu của NDT tại mỗi thư viện, subject guides có nhiều cách gọi khác nhau, như: subject guides, research guides, research tools, pathfinders, electronic library guides hoặc e-guides, webliographies, internet resource collections, resource lists, subject portals…” [10]. Trong đó, subject guides là thuật ngữ phổ biến và thích hợp nhất vì phản ảnh tốt nhất nội dung, cấu trúc bên trong của chính nó và phù hợp với các sơ đồ tổ chức hiện có theo nội dung, theo đề mục chủ đề [4].

Cách hiểu về subject guides cũng đa dạng theo nhiều quan điểm khác nhau như: subject guides là một bộ sưu tập thông tin, “tập hợp các nguồn lực được thiết kế giúp NDT nghiên cứu và khám phá một cách đầy đủ về một chủ đề nào đó” [5]; subject guides là “danh sách các nguồn tài nguyên được đề xuất về một chủ đề cụ thể với nhiều hình thức lưu giữ khác nhau như sách, bài viết hoặc trang web...” [6].

Tóm lại, subject guides là danh mục các nguồn thông tin đa dạng về hình thức, loại hình tài liệu theo từng chủ đề cụ thể. Subject guides được các thư viện, cơ quan thông tin tạo lập nhằm hỗ trợ NDT tiết kiệm thời gian và công sức trong việc tìm kiếm, đánh giá và sử dụng các nguồn tài nguyên thông tin về một chủ đề, lĩnh vực hay chuyên ngành cụ thể nào đó. Với sự phát triển của khoa học - công nghệ, hình thức thể hiện subject guides trong các cơ quan thông tin - thư viện ngày càng đa dạng và làm cho nó trở nên thân thiện hơn với mọi đối tượng NDT. Subject guides có thể được thể hiện bằng văn bản, hình ảnh, video clip… hoặc là kết hợp nhiều hình thức thể hiện, trong đó hình thức thể hiện bằng văn bản là phổ biến nhất...

Chi tiết, mời các bạn truy cập theo đường link dưới đây.
https://nlv.gov.vn/nghiep-vu-thu-vien/xay-dung-subject-guides-trong-thu-vien-dại-học-o-viet-nam.html 
(Trích theo nguồn: Thư viện Quốc gia Việt Nam). 

Nguyễn Lê Na
(Đại học Hoa Sen)